PROJEKT PARTNERSKI


 
 
Życiorys      Lekcja z Popławskim

Temat: Ruchy polityczne na ziemiach polskich             konspekt.pdf

na przełomie XIX i XX w.

Konspekt lekcji przeznaczony dla liceum ogólnokształcącego          

Cele:
Po skończonej lekcji uczeń powinien:
- znać najważniejsze ruchy polityczne na ziemiach polskich i wywodzące się z nich partie polityczne;
- charakteryzować programy polskich ugrupowań na przełomie XIX i XX w.;
- posiadać umiejętność wskazania na najważniejszych przedstawicieli stronnictw politycznych, ze szczególnym uwzględnieniem osoby Jana Ludwika Popławskiego;
- wskazać na podstawowe różnice pomiędzy programami polskich partii politycznych.
 
Metody:
- wykład nauczyciela;
- praca z tekstem źródłowym.
 
Środki dydaktyczne:
- teksty źródłowe z programami ugrupowań politycznych.
 
Tok lekcji:
I. Czynności organizacyjno-porządkowe.
- sprawdzenie listy obecności;
- odpytanie ucznia;
 
II. Rekapitulacja wtórna – wprowadzenie w temat.
Nauczyciel bądź wskazany przez niego uczeń przypomina, jak kształtowała się sytuacja Polaków w trzech zaborach po 1864 r.
 
III. Realizacja nowych treści.
 
Prowadzący przechodzi do zapoznania uczniów z nowym materiałem.
Według poniżej zaprezentowanego wzoru uczniowie uzupełniają tabelę. Nauczyciel podaje informacje na temat poszczególnych ugrupowań, dat ich powstania oraz działaczy. Uczniowie (klasa podzielona na 4 grupy, lecz bez pracy w grupach – np. uczeń z nrem 1 przerabia tekst nr 1, uczeń z nrem 2 – tekst nr 2, z 3 – nr 3, z 4 – nr 4, z 5 – nr 1 itd.) otrzymują  program bądź materiały propagandowe poszczególnych ugrupowań (zob. załączniki). Na podstawie tych materiałów uczniowie pod kierunkiem nauczyciela uzupełniają założenia programowe poszczególnych ugrupowań we właściwym miejscu w tabeli (tabela w załączniku nr 6 to jedynie propozycja rozwiązania problemu). Każdy uczeń powinien – na podstawie materiałów źródłowych – zabrać głos w uzupełnianiu tabeli. Przy omawianiu ruchu narodowego nauczyciel, bądź wyznaczony uczeń, przybliża sylwetkę Jana Ludwika Popławskiego, podkreślając szczególną jego rolę w podjęciu problematyki uobywatelnienia chłopów oraz znaczenia dawnych, piastowskich ziem zachodnich dla przyszłości Polski. Kiedy lekcja prowadzona jest w regionie lubelskim podkreśla się podlubelskie pochodzenie Popławskiego. Kwestię pochodzenia terytorialnego podnosi się również przy sylwetce Balickiego.
 
Ruch polityczny
Nazwa partii (organizacji, środowiska) i data powstania
Przedstawiciele
Główne założenia
  socjaliści:
 
  niepodległościowcy
 
  internacjonaliści
  (marksiści,
  komuniści)
 
 
 
narodowcy (wszechpolacy)
 
 
 
 
ludowcy
 
 
 
 
 
 
IV. Rekapitulacja pierwotna.
Prowadzący pyta, czym różniły się między sobą poszczególne ruchy polityczne? Uczniowie powinni wskazać na najbardziej charakterystyczne różnice pomiędzy poszczególnymi ugrupowaniami politycznymi.
 
V. Zadanie pracy domowej
Temat pracy domowej: Hasła którego ruchu politycznego z poznanych na dzisiejszej lekcji są uniwersalne i aktualne na początku XXI wieku. Odpowiedź uzasadnij.
 
 
ZAŁĄCZNIKI
 
Nr 1
Róża Luksemburg, Czego chcemy? Komentarz do programu SDKPiL, 1904-1906
            Socjalizm jest dążeniem międzynarodowym. Łączy on francuskich robotników i polskich, niemieckich i hiszpańskich, rosyjskich i angielskich, włoskich i amerykańskich w jedno wielkie bractwo wszechludzkie, wskazujące im na wspólne ich zadanie: zniesienie kapitalizmu. Międzynarodowość sprawy robotniczej wyraża się już dziś przy każdym wielkim strajku, jak również przy walce wyborczej, przez wzajemną pomoc braterską organizacji robotniczych różnych krajów i części świata. […]
            Proletariat Królestwa Polskiego i Litwy jest częścią proletariatu rosyjskiego. Przez lat dziesiątki robotnik polski i rosyjski razem znosili wspólne jarzmo despotyzmu. Rząd carski dusił materialnie i moralnie nie tylko lud polski, ale i rosyjski. […]
            […]. Obalenie caratu i zdobycie wolności politycznych jest jednakowo najpierwszą potrzebą dla polskiego proletariatu, jak i dla rosyjskiego. […]
            […] Klasa robotnicza musi dążyć nie do budowania nowych państw i rządów burżuazyjnych, lecz do zniesienia ich, a przede wszystkim do rozszerzenia możliwie wolności politycznych w tych państwach, w których żyje. Dlatego sprawa robotnicza wymaga nie oderwania Polski od Rosji dla zbudowania niepodległego państwa, tylko zniesienia absolutyzmu w Rosji i zdobycia wolności politycznych dla polskiego i dla rosyjskiego ludu roboczego.
Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, opr. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 2002, s. 428-429.

Nr 2
Roman Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka,

Przedmiotem tego patriotyzmu, albo ściślej mówiąc nacjonalizmu, nie jest pewien zbiór swobód, które dawniej ojczyzną nazywano, ale sam naród, jako żywy organizm społeczny, mający swą na podstawie rasowej i historycznej rozwiniętą odrębność duchową, swą kulturę, swe potrzeby do języka, kultury, tradycji, na odczuciu potrzeb narodu jako całości, na zespoleniu się z jego interesami. Jego rola nie kończy się z bliższą lub dalszą chwilą odzyskania niepodległości – ta jest dla niego jedynie etapem, poza którym praca i walka trwa dalej, posiłkując się nowymi narzędziami, nową bronią. Jednostka tu nie występuje, jako walcząca o wolność jedynie – głównym jej celem jest rozszerzenie zakresu narodowego życia, pomnożenie materialnego i duchowego dobra narodu, zdobycie dla tej całości społecznej, do której należy, możliwie wysokiego stanowiska w szeregu ludów.
[…] Patriotyzm ten nie tylko obowiązuje do określonego stanowiska względem rządów zaborczych, względem ciemiężców narodu, ale nakazuje bronić dobra narodowego od uszczerbku przeciw wszystkim, którzy na nie czynią zamachy; zajmuje odporne stanowisko względem uroszczeń ruskich lub litewskich, przeciwdziała usiłowaniom rozkładowym żydowskim; zachowuje się wrogo względem kierunków, starających się interesom klasowym, kastowym, wyznaniowym dać przewagę nad narodowymi; równolegle zaś przejawiać się musi w pracy twórczej, podnoszącej wartość narodu na wszystkich polach, przede wszystkim w pracy około zdobycia nowych sił narodowych przez wciągnięcie w sferę narodowego życia tych warstw, które w nim dotychczas udziału nie brały […].
R. Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka, wyd. 11 popr. i uzup., Wrocław 1996, s. 74-75.
 
Nr 3
Program Polskiego Stronnictwa Ludowego z 27 II 1903 r.
Polskie Stronnictwo Ludowe dąży do narodowego, politycznego, ekonomicznego i cywilizacyjnego podniesienia ludu i nie spocznie w walce, aż zniknie na ziemi naszej, jak długa ona i szeroka, polityczna niewola i wszelaka niesprawiedliwość społeczna.
Pojęciem ludu obejmujemy wszystkie warstwy, zarówno wiejskie, jak i miejskie, które zajmują się pracą fizyczną czy umysłową i pracę uważają za jedyny tytuł zasług, praw i obowiązków.
[…]
Czekają mianowicie uregulowania ważne sprawy, że wymienimy tylko parcelację, emigrację zarobkową, inne obecnie wykonywanie ustaw, które mają na celu ochronę ludności rolniczej i przemysłowej; niezbędną jest wreszcie rewizja całego ustawodawstwa dotyczącego owej ludności.
[…]
Dwa przeto wielkie cele, ku którym zmierzamy: emancypacja polityczna warstw ludowych i usamodzielnienie kraju, jak najściślej wiążą się z ekonomicznym postępem.
Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, opr. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 2002, s.433-434.
 
Nr 4
Program Polskiej Partii Socjalistycznej z 1893 roku
Polska partia socjalistyczna żąda zupełnego zniesienia rządów klasowych, które znalazły swój wyraz w dzisiejszym ukształtowaniu się państwowym.
Polska partia socjalistyczna występuje jednocześnie jako stronnictwo polityczne. Swe cele formułuje ona opierając się na rzeczywistości społecznej. W dążeniach swych występuje ona nie jako sentymentalny architekt społeczny, ale jako świadoma organizacja polityczna mas pracujących. Idzie jej zatem przede wszystkim o zdobycie władzy politycznej dla proletariatu i przez proletariat.
[…]
Polska partia socjalistyczna, przekonana, że zrealizowanie nowych form społecznego współżycia może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy proletariat będzie rozporządzał odpowiednią siłą polityczną, występuje na dziś z programem jasno sformułowanym i możliwym do urzeczywistnienia.
[…]
Uwaga: Ze względu na warunki kulturowo-historyczne, w jakich znajdują się nasze masy pracujące, a w szczególności masy rolne, należy zwrócić uwagę agitatorów, by nie obrażali uczuć religijnych mas. Przeświadczeni głęboko sprzeczności chrześcijanizmu z socjalizmem, uważamy że dla skutecznego poderwania wpływu kleru należy wykazać jego stanowisko klasowe, przy czym można wskazać na sprzeczności nauk kleru z pierwotnym komunizmem chrześcijańskim.
K. Dumanowska, J. Dumanowski, Historia 2. Zakresy podstawowy i rozszerzony. Czasy nowożytne w tekstach źródłowych, Gdynia 2004, s. 101-102.
 
 
Nr 5
Popławski Jan Ludwik, ur. 17 I 1854, Bystrzejowice k. Lublina, zm. 12 III 1908, Warszawa, polityk, publicysta; jeden z czołowych ideologów obozu narodowego; 1893 współzałożyciel Ligi Narodowej i 1897 Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego (należał do twórców jego programu); od 1886 współredaktor „Głosu”, od 1895 „Przeglądu Wszechpolskiego”, od 1896 redaktor „Polaka”, 1902–03 „Wieku XX”, 1902–06 „Słowa Polskiego”, od 1908 „Przeglądu Narodowego”; organizator obchodów rocznic uchwalenia Konstytucji 3 maja oraz powstania kościuszkowskiego; wskazał m.in. na znaczenie ziem zachodniej Polski; Szkice literackie i naukowe (1910, tu m.in. rozprawa O modernistach); nikłą część jego dorobku zawierają Pisma polityczne (t. 1–2 1910).
Źródło: Multimedialna encyklopedia PWN – historia, wersja 2.0.
 
 
Nr 6
Propozycja uzupełnienia tabeli.

Ruch polityczny
Nazwa partii (organizacji, środowiska) i data powstania
Przedstawiciele
Główne założenia
   socjaliści
 
 
 
 
 
 
niepodległościowcy
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  internacjonaliści
  (marksiści,
  komuniści)
  Wielki Proletariat,
  1882
 
 
 
 
 
  Polska Partia  
  Socjalistyczna,
  1892.
 
 
 
 
 
  Polska Partia
  Socjalno-
  Demokratyczna
  Galicji i Śląska
  Cieszyńskiego,
  1892.
 
 
  Socjaldemokracja
  Królestwa Polskiego,
  1893;

  Socjaldemokracja
  Królestwa Polskiego
  i Litwy, 1900.
Ludwik Waryński
 
 
 
 
 
 
  Edward Abramowski;
  Stanisław Grabski;
  Józef Piłsudski;
  Stanisław  
  Wojciechowski.
 
 
  Ignacy Daszyński
 
 
 
 
 
 
 
  Róża Luksemburg;
  Feliks Dzierżyński;
  Julian Marchlewski
 
 
 
 
- postulaty równości;
- dążenie do uzyskania stanu, by środki produkcji były własnością społeczną;
- walka o socjalne przepisy prawa pracy;
- uzyskanie ustępstw poprzez manifestacje, strajki.
 
 
- dążenie do realizacji postulatów socjalistycznych drogą parlamentarną;
- wizja budowy niepodległej Polski jako państwa demokratycznego;
 
 
 
 
- j.w.
 
 
 
 
 
 
 
- odstąpienie od haseł niepodległości Polski;
- podkreślanie roli walki klasowej;
narodowcy (wszechpolacy)
Liga Polska, 1887.
Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, 1888.
„Głos”, 1886.
 
 
 
Liga Narodowa, 1893
 
 
 
 
Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe, 1897
Zygmunt Miłkowski.
Zygmunt Balicki.
 
 
 
Jan Ludwik Popławski.
 
 
Roman Dmowski; J. L. Popławski; Z. Balicki
 
 
j. w.
- odzyskanie niepodległości Polski w granicach przedrozbiorowych poprzez powstanie;
- kluczowe znaczenie całego narodu polskiego.
 
 
 
 
 
 
 
- budowa nowoczesnego narodu, bez względu na różnice społeczne i terytorialne państw zaborczych – wszechpolskość (wszechstanowość) i wszechzaborowość;
- krytyka kultu powstańczego;
- szeroka działalność oświatowo-kulturalna;
- wszelkie działania podporządkowane interesom narodu;
- krytyczny stosunek wobec własnej przeszłości.
ludowcy
Stronnictwo Ludowe, 1895 ;
Polskie Stronnictwo Ludowe, 1903
 
 
PSL „Piast”, 1913.
 
 
PSL „Lewica”, 1913
Jakub Bojko;
Jan Stapiński.
 
 
 
 
 
Wincenty Witos.
 
 
 
Jan Stapiński
- walka o prawa wyborcze dla chłopów;
- propagowanie niepodległości Polski;
- dążenie do rozszerzania oświaty wśród chłopów.
 
 
 
 
- gotowość współpracy politycznej z narodowcami.
 
 
 
- radykalizacja programu społecznego.
 
Uwaga!
W trakcie lekcji nie ma pracy w grupach. Uczniowie powinni analizować źródła samodzielnie i każdy z nich powinien zabrać głos w uzupełnianiu tabeli. Powyższa jej zawartość to jedynie propozycja, która może być wzbogacona lub pomniejszona o niektóre treści, w zależności od poziomu, jaki prezentuje klasa, w której przeprowadzana jest lekcja.

 

 
design by DESEO